TEST – ewolucja

1. Specjacją określa się proces powstawania nowych organizmów. Wielki Kanion to ogromny przełom rzeki Kolorado w Arizonie. Ze względu na rzeźbienie się kanionu przez rzekę Kolorado doszło do rozdzielenia populacji wielu gatunków zwierząt, w wyniku czego powstawały nowe gatunki. Jednym z przykładowych zwierząt, których populacja została rozdzielona na dwie grupy są świstaki.

Oceń prawdziwość zdania: Opisany wyżej sposób powstawania nowych gatunków świstaków stanowi przykład specjacji sympatrycznej.

2. Konwergencja (ewolucja zbieżna) polega na upodabnianiu się organizmów niespokrewnionych ze sobą pod wpływem tych samych lub podobnych warunków środowiska. Z kolei dywergencja (ewolucja rozbieżna) prowadzi do zróżnicowania organizmów o wspólnym pochodzeniu. Przykładem jednej z tych ewolucji jest podobieństwo ssaków morskich np. orek do rekinów, które żyją ze sobą w tym samym oceanie.

Uzasadnij, czy podobieństwo orki i rekina jest wynikiem konwergencji czy dywergencji.

3. Konwergencja (ewolucja zbieżna) prowadzi do powstania cech analogicznych, z kolei dywergencja (ewolucja rozbieżna) prowadzi do powstania cech homologicznych.

Określ, czy oko ośmiornicy i człowieka to przykład analogii czy homologii.

4. Dobór naturalny (selekcja naturalna) to proces polegający na tym, że osobniki najlepiej przystosowane do życia w danych warunkach przeżywają i wydają na świat potomstwo.

Oceń prawdziwość zdań, wpisując literę P lub F.

5. Dobór naturalny sam w sobie nie prowadzi do powstawania nowych cech, lecz rozprzestrzenia je lub powoduje ich zanik w danej populacji. Wyróżnia się dobór stabilizujący, kierunkowy i rozrywający.

Podaj, który rodzaj doboru naturalnego przedstawia wykres. Odpowiedź uzasadnij.

6. Dymorfizm płciowy polega na tym, że samice i samce danego gatunku różnią się między sobą wyglądem zewnętrznym (np. wielkością, ubarwieniem). Przykładowo samiec pawia indyjskiego jest dużo większy od samicy oraz w przeciwieństwie do niej posiada długi, kolorowy ogon z tzw. „pawimi oczkami”.

Podaj, który proces prowadzi do powstania dymorfizmu płciowego.

7. Większość niekorzystnych cech uwarunkowana jest przez allele recesywne. Często osobniki będące heterozygotami nie odczuwają objawów np. choroby genetycznej, jednak homozygoty recesywne odczuwają pełne objawy choroby. Niekorzystne allele recesywne nie zostają wyeliminowane przez dobór naturalny, jednak allele dominujące zwykle są eliminowane.

Podaj sytuację, w której niekorzystny allel dominujący nie zostaje eliminowany przez dobór naturalny w danej populacji.

8. Choroba Taya-Sachsa polega na gromadzeniu się gangliozydu GM2 w obrębie lizosomów i błon neuronów. W populacji Żydów aszkenazyjskich występuje dosyć często, gdyż częstość zachorowań wynosi 1:3900. Częstsze występowanie tej choroby w populacji wiąże się z tzw. efektem założyciela.

Zaznacz przykładową przyczynę, która mogła doprowadzić do częstszego występowania choroby Taya-Sachsa w populacji Żydów aszkenazyjskich. Uwzględnij efekt założyciela.

9. Roślina z rodzaju Axinea wytwarza zmodyfikowane, rozdęte pręciki, które rzucają się w oczy i przypominają ptakom jagody. Są one dla ptaków słodkim pokarmem, a rośliny wydatkują dużo energii by móc je wyprodukować. Pręciki są zbudowane w taki sposób, że gdy zostają naciśnięte podczas jedzenia wydostaje się z nich pyłek, który obsypuje ptaka. Ptaki, których dzioby były lepiej przystosowane do otwierania pręcików i wydostawania z nich pyłku, miały większe szanse na zjedzenie pokarmu.

Zaznacz zależność, która występuje pomiędzy opisanymi organizmami.

10. Antropogeneza to całokształt procesów ewolucyjnych prowadzących do powstania gatunku Homo sapiens. Różnica pomiędzy genomem człowieka a genomem szympansa wynosi zaledwie 1,2%.

Zaznacz dwie cechy wspólne człowieka rozumnego i szympansa.

11. Szympansy mają ok. 98-99% genów wspólnych z człowiekiem rozumnym. Oznacza to, że genomy ludzkie mają więcej wspólnych cech z genomami szympansa niż z genomami goryla.

Uzupełnij tekst, wybierając odpowiednie słowa z nawiasów.

Szympansy i ludzie należą do jednej rodziny (człowiekowatych / naczelnych) i stanowią rząd (człekokształtnych / naczelnych). Dwunożność jest cechą (ludzi / ludzi i szympansów) z kolei paluch przeciwstawny u stóp posiadają szympansy.

12. Goryle podobnie jak ludzie należą do rzędu naczelnych. Wspólnymi cechami obydwu gatunków są np. długie kończyny z obrotowymi stawami, przeciwstawny kciuk czy paznokcie. Przeciwstawny kciuk umożliwia posługiwanie się narzędziami czy wykonywanie zdolności manualnych. Cechą odróżniającą goryla od człowieka jest np. kształt kręgosłupa.

Określ, który z kręgosłupów – A czy B – należy do człowieka.

13. Mukowiscydoza to recesywna choroba genetyczna dziedziczona autosomalnie. Wadliwy allel nie został jednak wyeliminowany przez dobór naturalny m.in. przez to, że choroba nie ma dużego wpływu na płodność, a osoby chore mogą mieć dzieci i przekazać im recesywny allel. Oszacowano, że w w populacji europejskiej choruje 1 osoba na 2500 zdrowych.

Podaj w procentach jaka jest częstość występowania homozygot dominujących w populacji europejskiej.

14. Zmienność organizmów to występowanie różnic pomiędzy osobnikami należącymi do jednego gatunku. Gatunek z kolei to grupa populacji, których osobniki w warunkach naturalnych mogą się ze sobą krzyżować i wydawać płodne potomstwo. Lygrys to organizm, który w wyniku ingerencji człowieka powstał z połączenia dwóch różnych gatunków – samca lwa afrykańskiego i samicy tygrysa. Lygrysy mają zazwyczaj 32 chromosomy, co jest pośrednią wartością między 38 chromosomami lwa a 28 chromosomami tygrysa.

Określ, czy w środowisku naturalnym może powstać lygrys.

15. Relikty to gatunki, które przetrwały w niezmienionej formie wiele milionów lat. Stanowią one bezpośrednie dowody ewolucji.

Podaj dwa przykłady reliktów filogenetycznych.

16. Drzewo filogenetyczne to diagram przedstawiający hipotetyczne relacje ewolucyjne między różnymi gatunkami lub grupami organizmów. Poniżej przedstawiono drzewo filogenetyczne przedstawiające pokrewieństwo pomiędzy człowiekiem, a niektórymi naczelnymi.

Podaj, z którym naczelnym człowiek jest spokrewniony najbliżej.

17. Laktaza to enzym, którego niedobór prowadzi do zespołu objawów określanych jako nietolerancja laktozy. Osoby z wariantem C-13910T genu MCM6 mają większe prawdopodobieństwo doświadczania objawów nietolerancji laktozy po spożyciu produktów mlecznych. Okazuje się, że nawet 95% Chińczyków cierpi na nietolerancję laktozy, wówczas gdy Szwedów jest to tylko 2%.

Określ jeden z czynników, który mógł wpłynąć na duży odsetek osób z nietolerancją laktozy wśród Chińczyków.

18. Amfisbeny to zwierzęta należące do gromady gadów. Zwierzęta te mają długie, cienkie ciało, które jest pokryte twardymi, suchymi rogowymi łuskami i tarczkami. Struktury te są wytwarzane przez naskórek.

Podaj, od którego listka zarodkowego pochodzi naskórek.

19. Teoria endosymbiozy wyjaśnia pochodzenie mitochondriów i chloroplastów w komórkach eukariotycznych. Według tej teorii organelle te nie powstały w wyniku ewolucji wewnątrz komórki, ale pochodzą od samodzielnie żyjących bakterii, które zostały wchłonięte przez komórki prokariotyczne.

Wskaż dwa argumenty za tym, że mitochondria i chloroplasty mają endosymbiotyczne pochodzenie.

20. Różnorodność genetyczna jest kluczowym czynnikiem dla doboru naturalnego. Im większa różnorodność genetyczna w populacji, tym większe prawdopodobieństwo, że niektóre osobniki będą posiadać cechy, które dają im przewagę w danym środowisku.

Podaj dwa zjawiska, które wpływają na zwiększoną różnorodność genetyczną.